Πέμπτη 7 Ιουνίου 2012

Τι δεν είναι κόλαση....


Κ.Χαραλαμπίδης, Τ.Πατρίκιος
Το «φωτόδεντρο» - μαζί με την καλή του φίλη Βάσω - βρέθηκε απόψε στον κήπο του Μεγάρου μουσικής στην εκδήλωση του περιοδικού ΔΙΑΒΑΖΩ : «Λογοτεχνική και Ποιητική Συνάντηση στον κήπο του Μεγάρου: Διαβάζω Ποίηση»

Όμορφος, ολάνθιστος κήπος, δροσιά, κόκκινο κρασί για όλους σε μια υπέροχη καλοκαιριάτικη βραδιά!

Πριν ξεκινήσω τη…. δημοσιογραφική αναταπόκριση,  να σημειώσω πως οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν από την…εντελώς ερασιτεχνική φωτογραφική μηχανή μου με την - επίσης εντελώς-   ερασιτεχνική φωτογραφική μου «(α)τέχνη»…

 Στην αρχή της εκδήλωσης η κ .Τατιάνα Καραπαναγιώτη, υπηρεσιακή υπουργός πολιτισμού , χαιρέτησε την εκδήλωση:
«με χαρά βρίσκομαι σήμερα ανάμεσά σας για να στηρίξουμε το βιβλίο, τη λογοτεχνία και το λόγο .Σε μια τόση δύσκολη συγκυρία για τη χώρα μας οι έλληνες δημιουργοί ανατρέπουν στερεότυπα και μας γεμίζουν δύναμη κι ελπίδα.»
«Είναι η πιο σύντομη δήλωση υπουργού που έχω ακούσει! σχολίασε ο Γιάννης Μπασκόζος ( διευθυντής του "Διαβάζω") αστειευόμενος ..

Συνέχισε  λέγοντας: «Ο Italo Calvino στις «Αόρατες Πόλεις»  λέει «πως όταν όλα τριγύρω είναι κόλαση είτε θα πρέπει να γίνουμε μέρος αυτής της  κόλασης, είτε να προσπαθήσουμε και να μάθουμε να αναγνωρίζουμε ποιος και τι δεν είναι κόλαση μέσα στην κόλαση!
Εμείς είμαστε εδώ για να δώσουμε χώρο σε ό,τι δεν συνιστά  κόλαση και για μας αυτό είναι το καλό βιβλίο. Η εποχή του «ξεχνιέμαι μ΄ένα βιβλίο» έχει πια περάσει  κι αυτό φαίνεται από την αύξηση του ενδιαφέροντος του αναγνωστικού κοινού  για πολιτικό , κοινωνικό ή οικονομικό δοκίμιο , αλλά και τη στροφή των λογοτεχνών σε θέματα που προσπαθούν να εξηγήσουν πώς φτάσαμε εδώ που είμαστε. Ο συγγραφέας δεν χρειάζεται να υπογράφει κάτω από τις λύσεις των κομμάτων, είναι εδώ με τα βιβλία του κι αυτό τιμούμε σήμερα»

Αρχικά ανακοινώθηκαν τα βραβεία του περιοδικού. Δώρο στους βραβευθέντες δόθηκαν πίνακες των ζωγράφων: Μ. Αμάραντου, Μ.Γιαννακάκη, Π.Γουλάκου,Μ.Ζαμπούρα, Λ.Κοντογιαννοπούλου, Θ.Μακρή, Κ.Μαρούδα, Ε.Παυλοπούλου, Ν.Σταματιάδη, Α.Τσακίρη, Κ.Χαδούλου. Τα έργα τους πρόσφεραν οι ζωγράφοι για την ενίσχυση του θεσμού των λογοτεχνικών βραβείων. 


ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΛΑΝΑΣ
Το βραβείο ποίησης πήρε ο Γιώργος Μπλάνας για την ποιητική συλλογή «Στασιωτικά 1-50» από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη.Ο ποιητής αφού ευχαρίστησε την επιτροπή είπε: «Επιτρέψτε μου να αφιερώσω αυτό το βραβείο σε όλους όσους  τη χρονιά  που πέρασε έγραψαν έστω και ένα στίχο, επώνυμοι ή  ανώνυμοι, ιδιωτικά ή δημόσια.» Συνέχισε λέγοντας : Όποιος και να πάρει τα ηνία της χώρας μετά τις εκλογές , εμείς πίσω του! Σε χλωρό κλαρί δεν πρέπει να μείνει! Το ταξικό συμφέρον των ποιητών είναι η γλώσσα μας»

Το βραβείο λογοτεχνικού δοκιμίου- μελέτης πήρε ο Δημήτρης Τζιόβας για το – πολυσυζητημένο βιβλίο του- Ο μύθος της γενιάς του  30.(Ο ίδιος απουσίαζε και το βιβλίο παρέλαβε εκπρόσωπος  του εκδοτικού οίκου «Πόλις»)

Στην νεοσυσταθείσα- για πρώτη φορά φέτος – κατηγορία βραβείου «πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι» διακρίθηκε ο Γιώργος Μητάς  με το «Ιστορίες του Χαλ» (διηγήματα, εκδόσεις Κίχλη).

 Στη κατηγορία διήγημα- νουβέλα  διακρίθηκε ο Κώστας Παπαγεωργίου για το βιβλίο του «Νερό», εκδόσεις Κέδρος. Αναφερόμενος στην κρίση της χώρας μας είπε: «ο μόνος τομέας που παρατηρείται πρωτογενές πλεόνασμα στη χώρα μας είναι η τέχνη.Ελπίζουμε να το καταλάβουν κάποτε και οι κυβερνήσεις..»

Το βραβείο καλύτερου μυθιστορήματος πήρε ο Αλέξης Πανσέληνος για τις «Σκοτεινές επιγραφές» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο

Στη συνέχεια οι ποιητές Γιάννης Δάλλας, Κική Δημουλά, Τίτος Πατρίκιος, Κυριάκος Χαραλαμπίδης  και ο Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης διάβασαν, σε ελληνική μετάφραση, "καβαφογενή" ποιήματα ξένων ποιητών δηλαδή ποιήματα που έχουν γραφτεί με τον τρόπο του Καβάφη ή είναι εμπνευσμένα από ποιήματα του Καβάφη ή που μιλούν για τον ίδιο τον Καβάφη ως ποιητή και ως άνθρωπο. Συντόνιζε ο Νάσος Βαγενάς που τόνισε την σημαντική επιρροή του Καβάφη διαχρονικά. «Ο Καβάφης κατορθώνει να περάσει το ποιητικό του μήνυμα και μέσα από τη μετάφραση των ποιημάτων του. Κι αυτό γιατί η ειρωνικότητα μεταφράζεται δραστικότερα  απ΄ ότι ο γλωσσικός αισθησιασμός.»
Τα ποιήματα που διαβάστηκαν προέρχονταν από  το βιβλίο «Συνομιλώντας με τον Καβάφη», σε επιμέλεια του Νάσου Βαγενά. Βιβλίο που αποτελεί προϊόν ερευνητικού προγράμματος από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Περιέχει 153 ποιήματα 155 ποιητών (Mπρεχτ, Mοντάλε, Ώντεν κ.ά.) από 30 χώρες, γραμμένα σε 19 γλώσσες.


 Τα ποιήματα «ακολούθησαν» 5 ενότητες:

Κ.ΓΕΩΡΓΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ, Δ.ΜΑΡΩΝΙΤΗΣ

Ποιήματα που μιλούν για τον ίδιο τον Καβάφη, ως ποιητή και ως άνθρωπο ( διάβασε ο Δ.Μαρωνίτης)




Ποιήματα που συνομιλούν με την  «Ιθάκη» του Καβάφη , απήγγειλε η Κική Δημουλά

ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΑΛΛΑΣ, ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ, ΚΑΤΕΡΙΝΑ  ΑΓΓΕΛΑΚΗ- ΡΟΥΚ
Ποιήματα που αναπαράγουν- με τον τρόπο τους- το «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον».  Απήγγειλε ο Τίτος Πατρίκιος. Μάλιστα, με τον άμεσο αυθόρμητο  και γλυκύτατο τρόπο που τον διακρίνει,  μάς είπε: «το "Απολείπειν ο θεός Αντώνιον" ήταν από τα αγαπημένα του ,απ΄όταν   ήμουν μικρός · το διάβαζα  στις συντροφιές - δηλαδή προ αμνημονεύτων χρόνων ... Γι αυτό θα προσπαθήσω να το πω και τώρα απ΄έξω και αν κάνω κάποιο λάθος να μου το σημειώσετε, αλλά παρακαλώ όχι τιμωρητικά» είπε.

Ποιήματα που σχολιάζουν το «Περιμένοντας τους βαρβάρους» , από τον Κυριάκο Χαραλαμπίδη

Ποιήματα θεματικώς ποικίλα, εμπνευσμένα από την ποίηση του Καβάφη , από τον Γιάννη Δάλλα



Επιλέγω δύο, που απήγγειλε συγκινητικά ο Κυριάκος Χαραλαμπίδης.

 Το πρώτο είναι του Σέρβου ποιητή Γιόβαν Χρίστιτς

Οι βάρβαροι

Επιτέλους έφθασαν οι κήρυκες και είπαν: οι βάρβαροι έρχονται.
Στην πόλη ετοιμάζονται να τους υποδεχθούν.
Ενθουσιασμένοι οι νέοι ήδη φωνάζουν τα ονόματά τους
και σπεύδουν να δοξολογήσουν νέους θεούς.
Δεν λένε οι ποιητές ότι οι βάρβαροι είναι μια κάποια λύση;
Τώρα γράφουν ποιήματα εγκωμιαστικά γι’ αυτούς
και περιμένουν τη μέρα που θα τα διαβάζουν μεγαλόφωνα,
ενώ κατάπληκτοι οι βάρβαροι (κι ένοπλοι)
θα χειροκροτούν και θα αποστηθίζουν […]
Αλλά δεν γνωρίζουν οι ποιητές ότι πρώτοι αυτοί θα κρεμαστούν στην αγορά,
μαζί με τους νέους που έτρεξαν για να ανοίξουν τις πύλες,
και να μπάσουν στην πόλη εκείνους που με τόση επιθυμία τους περίμεναν.
Γιατί οι βάρβαροι είναι βάρβαροι και δεν είναι καμία λύση.

 Το δεύτερο του Βούλγαρου Ντιμίταρ Βασίλεφ,

 Οι νέοι βάρβαροι

«Ήρθαν οι βάρβαροι, αγαπητέ μου Καβάφη,

Έφτασαν. Άρα υπάρχουν ακόμη.
Ενώ εσύ μας διαβεβαίωνες … Υποσχόσουν
ότι αυτοί θα ήσαν μια κάποια λύση.

Θα ήταν καλύτερα να μην τους είχαμε υποδεχτεί.


Διότι κλέψαν τις τόγες και τα πολύτιμα μπαστούνια μας.

Στέμματα, βραχιόλια, δαχτυλίδια – κλέψαν.
κι όλα τα κοσμήματα που τις καρδιές μας βαυκάλιζαν, τα 'κλεψαν.
Σκότωναν για έναν απλό λόγο. Και η μεγάλη
σύγχυση, ο τρόμος ο μεγάλος, ακολούθησαν.

Και τώρα τι θα γίνουμε μ' αυτούς τους βαρβάρους ;

Οι Συγκλητικοί νομοθετούν σπαζοκεφαλιάζοντας.
Με πέντε κλειδαριές αμπαρώνουμε τις πόρτες μας
κι οι δρόμοι κι οι καρδιές μας έχουν ερημώσει.

Ενώ οι βάρβαροι αλωνίζουν ατιμώρητοι.

Και στην ουσία δεν αποτελούν καμία λύση».


Η βραδιά έκλεισε με τον Νάσο Βαγενά να λέει: «Όπως βλέπετε τουλάχιστον την ποίησή μας οι ξένοι την παίρνουν στα σοβαρά. Καληνύχτα σας!»


ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΛΑΝΑΣ

Στασιωτικά

 
ΤΙ ΚΑΝΑΤΕ, τι κάνατε, λακέδες χάρτινοι;
Σπρώξατε τον κόσμο στον γκρεμό του κι έγινε ο κόσμος όλος
ένας γκρεμός· και ο γκρεμός κατοικημένος τρόμος:
τα σπίτια μοχθηρά στοιχειά, οι δρόμοι φίδια αχόρταγα,
κι ο ουρανός -ο ουρανός!- εκείνο το τεράστιο, αδέκαστο πουλί,
που γεννάει τον χειρότερο εαυτό του -χιλιάδες χρόνια
κατηφορικά, για να κλωσήσει το αυγό του φιδιού
στην ερημιά των αναγκών σας

Χάσκει αχαλίνωτη η κόλαση στο βάθος της λαγνείας σας
Ζείτε από έρωτα για την καταστροφή
Και η ζωή, μια μαδημένη σκύλα· ακολουθεί
τον πειναλέο θάνατο· σκαλίζουν τα σκουπίδια
με την απάθεια του μάταιου, ξαπλώνουν
στους δρόμους με το θράσος του ήδη ανύπαρκτου

Τι συνέβη; Δεν μπορεί να πάρει κανείς μια στιγμή
την σκέψη του απ' τον κόσμο κι αρχίζουν να σκέπτονται όλοι;
Μήπως δεν είμαι εγώ αυτός που είμαι;
Τι, κοιμήθηκα κάποιος και ξύπνησα ξένος;
Αίσχος! Αίσχος! Αλλά, αυτή, αυτή τα φταίει όλα
Τίποτα εκεί που το σκέφτηκες, όλα άνω κάτω: λέξεις
αποδώ κι αποκεί, σαν διάολοι· να τα διαλύσουν όλα,
να μην αφήσουν τίποτα στη θέση του, να τα ξεχάσουν όλα
με τ' όνομά τους· όλα ανάποδα με τ' όνομά τους:
αυτό που είναι δεν είναι…

ΕΥΗΜΕΡΕΙΤΕ! Και λοιπόν; Τι καταφέρατε αργυρό,
πολίτες της έννομης φρίκης; Τι ευθαρσώς
αργυρό, σαν την σταγόνα μιας αδέσποτης βροχής,
που αρνείται ν' αποχωριστεί του πεύκου τη βελόνα,
όταν ο ήλιος την καλεί στη μάχη του μεσημεριού;
Καν τόσο, τόσο καν δεν έλαμψε η ζωή σας,
πίσω από τα παράθυρά σας, σαν άδεια από λαχτάρες και φωνές
κι ανάσες ταραγμένων σεντονιών και μαραμένων σεντονιών·
τα σπίτια: τελευταίας απελπισίας αποθήκες ψυχών
επιπλωμένη άνοια, δάνεια ανία.
Να μου το εξηγήσετε αυτό.
Δεν κουραστήκατε ακόμα να τραβάτε απ' τα μαλλιά
την αποτελεσματικότητα ενός κόσμου διεφθαρμένου από μάνα,
χασάπη από πατέρα, ανυπόφορου από τη γέννησή του
-ανυπόφορου, ανόητοι, ή εν δυνάμει τα πάντα
(ξέρει η χυδαιότητα των επινοήσεών σας)· ναι!-
αποφασισμένοι να πνιγείτε αν χρειαστεί,
ξεφωνίζοντας οράματα και σχέδια και προοπτικές,
σαν να μπορούσε το γράμμα της χυδαιότητάς σας
να σας κρατήσει στην επιφάνεια της αιωνιότητας;




Σάββατο 26 Μαΐου 2012

Μια δεύτερη ματιά στο παράλληλο κείμενο των πανελλαδικών εξετάσεων στη Λογοτεχνίας της Θεωρητικής





Μια δεύτερη ματιά στο παράλληλο κείμενο των πανελλαδικών εξετάσεων στη Λογοτεχνία της Θεωρητικής κατεύθυνσης, μεταμεσονύκτια….

Τάσος Λειβαδίτης

Αυτοβιογραφία

Ἄνθρωποι ποὺ δὲ γνώρισα ποτὲ μοῦ δώσαν τὸ αἷμα μου καὶ
τ’ ὄνομά μου,

η ανάμνηση και η σύνδεση  με το παρελθόν του αποτελεί στοιχείο βίου για τον ποιητή. Ανακαλύπτει τον εαυτό του μέσα από το παρελθόν (ατομικό ή συλλογικό ) το οποίο εσωτερικεύει  αφήνοντας  σημάδια ανεξίτηλα στο παρόν του.

στὴν ἡλικία μου χιονίζει, χιονίζει ἀδιάκοπα

Ό, τι τον πονάει δεν είναι ο χρόνος που απλά περνά, δεν είναι μόνο «το γήρασμα του σώματος και της μορφής» του. Στη ζωή και στην ποίηση του «χιονίζει» γιατί οράματα και αγώνες διαψεύστηκαν και ματαιώθηκαν. Ο Λειβαδίτης ανήκει στην Α΄μεταπολεμική γενιά . Μαζί του οι:  Άρης Αλεξάνδρου, Μανόλης Αναγνωστάκης, Μιχάλης Κατσαρός, Κλείτος Κύρου, Δημήτρης Χριστοδούλου, Τάκης Σινόπουλος, Θανάσης Κωσταβάρας,  Τίτος Πατρίκιος:  εκφράζουν  την αντιστασιακή ή κοινωνική ποίηση· έχοντας βιώσει τους πιο φρικτούς πολέμους , την Κατοχή  και την περιπέτεια του Εμφυλίου, καταγράφουν αυτή τη φρίκη μέσα στα έργα τους.
 Με έκφραση τρυφερότητας και συμπόνιας , εις εαυτόν και εις άλλους αγωνιστές- ποιητές ,ο Τάσος Λειβαδίτης κάνει μια εσωτερική αναδίπλωση και αναζητά  το νόημα της ζωής στο παρελθόν μετά από τη διάψευση των προσδοκιών και την προδοσία του ως αγωνιστή για έναν καλύτερο κόσμο.

δίψασα γιὰ ὅλη τὴ ζωή,

Ο Λειβαδίτης στα περισσότερα ποιήματά του δεν αντέχει να ζει μακριά από τα χρόνια της νιότης, της αισιοδοξίας, του ονείρου. Αρυτίδωτο το όραμα της ηρωικής εποχής της νεότητας , όμως ο αόριστος χρόνος τελεσιδικεί και εδώ τη θέση του, ήταν κάποτε, όχι τώρα…
Κι εδώ βαραίνει η πικρή διαπίστωση: είναι αργά για όλα, η απόλυτη μοναξιά είναι παρούσα,  η σπαταλημένη ζωή κραυγάζει το κενό της:

κι ὅμως τὴν ἄφησα
γιὰ ν’ ἁρπαχτῶ ἀπ’ τὰ πελώρια ἀγκάθια τῆς αἰωνότητας,

"Ξέχασε να ζήσει "γιατί αφιερώθηκε σε αγώνες υψηλούς, της ζωής και της τέχνης. Δρόμοι δύσβατοι, με «πελώρια αγκάθια» αφού προσβλέπουν στην αιωνιότητα και τολμούν να αναμετρηθούν με την  σαγήνη των γήινων ανθρωπίνων, θνητών  απολαύσεων. 

Κι αλλού  ο Λειβαδίτης τραγουδά την εποποιία της ερημιάς που νιώθει. Τραγικός ήρωας φαντάζει στα μάτια μας που παλεύει με δυνάμεις υπέρτερες του εαυτού του σ΄ένα λαβύρινθο φορτισμένο με πληγές – «πελώρια αγκάθια»

«Κύριε, αμάρτησα ενώπιον σου: ονειρεύτηκα πολύ. Έτσι ξέχασα να ζήσω.»

Ο αόριστος χρόνος κυριαρχεί για να δείξει κάτι το οριστικά ματαιωμένο ( άφησα, δίψασα ) 
Αυτή  η  περιπλάνηση του σε γεγονότα και εικόνες του παρελθόντος, καταγράφουν ένα  ρίγος  ιδιότυπου « θανάτου»  : μιας « πληγής» διαφορετικής βέβαια από αυτή του Καβάφη ,αυτήν της διάψευσης.

μιὰ κίνηση πάντα σὰ νἄθελα νὰ προφυλαχτῶ ἀπὄνα
χτύπημα
ἡ σάρκα μου ἕνας ἐπίδεσμος γύρω ἀπ’ τὸ αὐριανό μου
τίποτα
κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ μὲ βοηθήσει στὸν πόνο μου
ἐκτὸς ἀπ’ τὸν ἴδιο μου τὸν πόνο εἶμαι ἐδῶ, ἀνάμεσά σας,
κι ὁλομόναχος,


Υπαρξιακό κενό , αδυναμία   να μάθει ποιος είναι, ποιος τον οδηγεί και πού τον πάει ( μετέωρο μένει το ερώτημα για το « χτύπημα» στο οποίο αναφέρεται) Θρήνος για πόθους που δεν εκπληρώθηκαν, για τη μοναξιά  που αποτελεί τον κοινό παρονομαστή στον σκληρό κόσμο που ζει. Η συντριβή γίνεται στοιχείο ζωής , στοιχείο που η ζωή το ενσωματώνει και το υπερβαίνει: ο ποιητής δηλώνει, «είμαι εδώ» κι αυτό είναι αρκετό για να ανατρέψει  την καταφυγή στον αναχωρητισμό. «Το  συγγραφικό εγώ δεν συρρικνώνεται σε μια αυτάρεσκη λατρεία του εαυτού του (όπως ίσως συμβαίνει στην «Μελαγχολία» του Καβάφη) αλλά διαστέλλεται για να μας χωρέσει όλους, όπως έλεγε ο Τ.Πατρίκιος για τον Λειβαδίτη .

Κοινωνική  και διάπλατη η ποίησή του, αυτάρεσκη και ελιτίστικη η πρόταση του Καβάφη στη « Μελαγχολία» θα λέγαμε.

«Μεγάλα όνειρα της νιότης μας, δεν πραγματοποιηθήκατε ποτέ όμως εσείς είναι που δώσατε αυτό το βάθος στη ματαιότητα...» θα πει αλλού.

κ’ ἡ ποίηση σὰ μιὰ μεγάλη ἀλήθεια, ποὺ τὴν ἀνακαλύπτεις
ὕστερ’ ἀπὸ χρόνια,
ὅταν δὲν μπορεῖ να σοῦ χρησιμέψει πιὰ σὲ τίποτα.

Ἐπάγγελμά μου: τὸ ἀκατόρθωτο.


Διαβάζοντας θυμήθηκα το «Εμείς δεν τραγουδάμε για να ξεχωρίσουμε / αδελφέ μου, από τον κόσμο / εμείς τραγουδάμε / για να σμίξουμε με τον κόσμο» του Γ.Ρίτσου….


ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ

Ο  Τάσος Λειβαδίτης γιος του Λύσανδρου και της Βασιλικής, πέρασε τα παιδικά του χρόνια στο Μεταξουργείο. Το 1940 γράφτηκε στην Νομική Σχολή γρήγορα όμως το κερδίζει η ποίηση. Κατά την διάρκεια του πολέμου, εισχωρεί στην Αντίσταση κατά των Γερμανών και οργανώνεται στην ΕΠΟΝ.
Μετά τον πόλεμο ακολουθούν τα δύσκολα χρόνια της εξορίας, συλλαμβάνεται και εξορίζεται όπως πολλοί αριστεροί καλλιτέχνες και διανοούμενοι ( Ρίτσος, Αλεξάνδρου, Κατράκης και άλλοι πολλοί). Μούδρο, Μακρόνησος, Αϊ Στράτης, φυλακές Χατζηκώστα είναι οι σταθμοί της εξορίας του. Από το 1947 ως το 1951 όπου και ελευθερώνεται.
Εργάστηκε ως κριτικός στην εφημερίδα «Αυγή», µέχρι τη χούντα όπου ο ποιητής αναγκάστηκε να δίνει κείµενα µε το ψευδώνυµο Ρόκκος σε περιοδικά ποικίλης ύλης για να βιοποριστεί. Συνεχίζει όμως να γράφει ποιήματα αν και δεν δημοσιεύονται.
Μετά το τέλος της Χούντας θα συνεχίσει να γράφει ποιήματα και να εκδίδει συλλογές. Ποιήματα γεμάτα όνειρα και ουτοπία. Ο Λειβαδίτης γράφει για την επανάσταση, τον έρωτα και την ύπαρξη.
Τα ποιήματα του πάντα με έντονο κοινωνικό περιεχόμενο αλλά και βιώματα δικά του, συναισθήματα φόβους, υπαρξιακές αγωνίες και όνειρα. Πολλά μελοποιήθηκαν από μεγάλους συνθέτες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Λοΐζος και ο Γιώργος Τσαγκάρης ενώ μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες. 








Παρασκευή 25 Μαΐου 2012

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ


 Θέματα βατά , σαφή και αναμενόμενα , που νομίζω πως δικαιώνουν τους μαθητές που προετοιμάστηκαν καλά.

Υπέροχο το ποίημα του Τ.Λειβαδίτη που δόθηκε ως παράλληλο!

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012




ΚΕΙΜΕΝΟ

Κωνσταντῖνος Καβάφης

Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου
ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ.

Τό γήρασμα τοῦ σώματος καί τῆς μορφῆς μου
εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι.
Δέν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά.
Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·
νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.

Εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι. ⎯
Τά φάρμακά σου φέρε Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάμνουνε ⎯ για λίγο ⎯ νά μή νοιώθεται ἡ πληγή.
(1921)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Α1. Τρία από τα βασικά γνωρίσματα της ποίησης του Κ. Καβάφη είναι η πεζολογία, η ιδιότυπη γλώσσα και η χρήση συμβόλων. Για το κάθε ένα από τα παραπάνω γνωρίσματα να γράψετε ένα αντίστοιχο παράδειγμα από το ποίημα που σας δόθηκε.
                                        Μονάδες 15

Β1. Στο ποίημα, σύμφωνα με τον Στέφανο Διαλησμά, «έχουμε ένα δυσανάλογα μεγάλο τίτλο (με προσεκτικά τοποθετημένη στίξη, ώστε να προβάλλει τα μέρη από τα οποία απαρτίζεται) που υποστηρίζει και συμπληρώνει ποικιλοτρόπως το ποίημα».
Να τεκμηριώσετε την παραπάνω άποψη αιτιολογώντας τη συγκεκριμένη επιλογή του τίτλου από τον ποιητή.
                                        Μονάδες 20

Β2. Να επισημάνετε στο ποίημα τέσσερα διαφορετικά εκφραστικά μέσα (μονάδες 8) και να ερμηνεύσετε τη λειτουργία τους (μονάδες 12).
                                        Μονάδες 20

Γ1. Να σχολιάσετε τους παρακάτω στίχους σε ένα κείμενο 100-120 λέξεων:
Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·
νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.
                                            Μονάδες 25

Δ1. Να συγκρίνετε ως προς το περιεχόμενο το ποίημα του Κ. Καβάφη Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ. με το παρακάτω ποίημα του Τ. Λειβαδίτη Αυτοβιογραφία, εντοπίζοντας (μονάδες 5) και σχολιάζοντας (μονάδες 15) τρεις ομοιότητες και δύο διαφορές μεταξύ των δύο ποιημάτων.
                                          Μονάδες 20

Τάσος Λειβαδίτης
Αυτοβιογραφία
Ἄνθρωποι ποὺ δὲ γνώρισα ποτὲ μοῦ δώσαν τὸ αἷμα μου καὶ
τ’ ὄνομά μου,
στὴν ἡλικία μου χιονίζει, χιονίζει ἀδιάκοπα
μιὰ κίνηση πάντα σὰ νἄθελα νὰ προφυλαχτῶ ἀπὄνα
χτύπημα
δίψασα γιὰ ὅλη τὴ ζωή, κι ὅμως τὴν ἄφησα
γιὰ ν’ ἁρπαχτῶ ἀπ’ τὰ πελώρια ἀγκάθια τῆς αἰωνότητας,
ἡ σάρκα μου ἕνας ἐπίδεσμος γύρω ἀπ’ τὸ αὐριανό μου
τίποτα
κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ μὲ βοηθήσει στὸν πόνο μου
ἐκτὸς ἀπ’ τὸν ἴδιο μου τὸν πόνο ⎯ εἶμαι ἐδῶ, ἀνάμεσά σας,
κι ὁλομόναχος,
κ’ ἡ ποίηση σὰ μιὰ μεγάλη ἀλήθεια, ποὺ τὴν ἀνακαλύπτεις
ὕστερ’ ἀπὸ χρόνια,
ὅταν δὲν μπορεῖ να σοῦ χρησιμέψει πιὰ σὲ τίποτα.

Ἐπάγγελμά μου: τὸ ἀκατόρθωτο.

Τάσος Λειβαδίτης, Ποίηση, τ. 1, Αθήνα, Εκδόσεις Κέδρος,
2003, σ. 429.


 Οι ενδεικτικές απαντήσεις που έδωσε η Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων



Α1

 Πεζολογία: καθημερινό λεξιλόγιο (κάπως ξέρεις...)
 ανισοσύλλαβος στίχος
 ανισόστιχες στροφές
 απουσία ομοιοκαταληξίας
Ιδιότυπη γλώσσα  ιδιωματισμοί (κάμνουνε)
λόγιες λέξεις (είς σε, Ποιήσεως, του άλγους, έν Φαντασία καί Λόγω, κ.ά.)
Σύμβολα: φάρμακα, μαχαίρι, πληγή, κ.ά.

Β1.  Ο  μακροσκελής  τίτλος σε  σχέση  με  το  ποίημα  δίνει την εντύπωση κάποιας ιστορικότητας. Χωρίζεται με την άνω τελεία σε δύο άνισα μέρη:

 Το α' μέρος πληροφορεί:
        για το συναίσθημα ενός προσώπου
        για το πρόσωπο: Ιάσων Κλεάνδρου
        για την ιδιότητα του πρόσωπου: ποιητής
        για το χώρο: Κομμαγηνή (βλέπε σχόλιο σχολικού βιβλίου)

To β' μέρος υποστηρίζει, συμπληρώνει και. δίνει έμφαση στην
εποχή των ανακατατάξεων
Με τον τίτλο ο ποιητής αποδίδει το συναίσθημα στον ανύπαρκτο Ιάσωνα: 1) για να μην ομολογήσει την προσωπική θλίψη, 2) για να προσδώσει διαχρονικότητα στη θλίψη από τη γήρανση και τον ιαματικό χαρακτήρα της τέχνης, 3) για να αποστασιοποιηθεί από το προσωπικό του βίωμα και να το περιγράψει αντικειμενικά, 4) για να το συγκεκριμε­νοποιήσει αποδίδοντας το σε επώνυμο πρόσωπο και μάλιστα ομότεχνο, 5) για να σχολιάσει την εποχή του ανατρέχοντας στο παρελθόν, 6) για να απαλλάξει τη λέξη «μελαγχολία» από τις ρομαντικές και συμβολιστικές υπερβολές.

Β2

        α' ενικό πρόσωπο
        εξομολογητικός χαρακτήρας
        β ενικό πρόσωπο: θεατρικότητα
        μεταφορές (πληγή,  μαχαίρι,  κ.ά.):  υπαινικτική απόδοση του πόνου
        προσωποποίηση (Ποιήσεως, Φαντασία, Λόγω): θεοποίηση, μαγικές ιδιότητες, έμφαση
        αναστροφή και υπερβατό (νάρκης του άλγους δοκιμές): έμφαση στην      νάρκωση του πόνου
        υπαλλαγή (φριχτό μαχαίρι αντί φριχτή  πληγή): έμφαση στην καταλυτική δύναμη της φθοράς του χρόνου
        επανάληψη   λέξεων  (πληγή   και  μαχαίρι):   επίταση   του πόνου
   επανάληψη του δευτέρου στίχου στον έβδομο για έμφαση.


Γ1


        Απόγνωση του ποιητικού υποκειμένου
        Προσφυγή στην προσωποποιημένη τέχνη και αιτιολόγηση της
        Τα ιαματικά φάρμακα: αμφίσημη λέξη - φαρμάκια
        Τα μέσα της ποιήσεως: Φαντασία, Λόγος
        Μείωση της απολυτότητας των απόψεων.

Δ1

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ


ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ


  •  Ποιήματα για την ποίηση.
  •  Ο εξομολογητικός χαρακτήρας
  •   Η βιωματικότητα
  •   Η φθορά του χρόνου (τό γήρασμα του σώματος     στην ηλικία μου χιονίζει .., )
  •   Ο πόνος (πληγή από φριχτό ... , τον πόνο)          
  •   Οι ιατρικοί όροι (φάρμακα, επίδεσμοι)    
  •   Η άμυνα απέναντι στη φθορά (εις σε προστρέχω, ..., σά να΄θελα να προφυλαχτώ ...)
  •   Η μοναξιά και η απόγνωση (Δεν εχω εγκαρτέρησι καμιά, ανάμεσα σας κι ολομόναχος)
  •   Η επιδίωξη των δημιουργών (νεότητα και υστεροφημία, αιωνιότητα και ακατόρθωτο)

ΔΙΑΦΟΡΕΣ

  •        Αφηγητής: προσωπείο ( στον Καβάφη)- αυτοβιογραφικός (Λειβαδίτης)
  •         Πρόσωπα: στη «Μελαγχολία..,» το ποιητικό  υποκείμενο διαλέγεται    με την Ποίηση, στην «Αυτοβιογραφία» με τους     πολλούς
  •     Στη   «Μελαγχολία...»   προσωποποιούνται   έννοιες,   στην      «Αυτοβιογραφία» τα πρόσωπα είναι υπαρκτά
  •    Το    ποιητικό    υποκείμενο    στη    "Μελαγχολία"    δεν παραιτείται από τη ζωή, ενώ στην «Αυτοβιογραφία» την     απαρνιέται (αναχωρητής)
  •   Επίσης στη «Μελαγχολία...» η ποίηση παρουσιάζεται ως  χρήσιμη, ενώ αυτό δεν συμβαίνει στην «Αυτοβιογραφία».